วรรณคดี เป็นผลิตภัณฑ์ของเวลาและสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อของสังคมที่หล่อหลอมเรื่องราวเหล่านี้ขึ้นมา ด้วยเหตุนี้จึงมักมีการอ่านสำรวจเนื้อหาภายในวรรณกรรม เพื่อค้นคว้าหาข้อมูลในช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ต่าง ๆ และสืบค้นข้อมูลที่เกิดขึ้นในช่วงยุคต่าง ๆ 

ประวัติศาสตร์และวรรณคดีโบราณ

วรรณคดีที่ถูกพบและเก่าแก่ที่สุด พบในช่วงเวลา 2500 ก่อนคริสตศักราชในสุเมเรีย โดยที่ประวัติศาสตร์และวรรณกรรมมีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดเป็นพิเศษในโลกยุคโบราณ เนื่องจากวรรณกรรมเป็นสิ่งสะท้อนสังคม และบันทึกสอดแทรกเรื่องราวในประวัติศาสตร์ วรรณกรรมในยุคแรก ๆ จึงมักจะเป็นทั้งงานเขียนทางศาสนา หรือการเล่าเรื่องราวมหากาพย์แห่งการผจญภัยของวีรบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ ประวัติศาสตร์สมัยโบราณสิ้นสุดลงในศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราชด้วยการล่มสลายของอาณาจักรโรมัน โดยมีวรรณกรรมเก่าแก่ที่น่าสนใจ ดังนี้

• The Epic of Gilgamesh เป็นหนึ่งในงานวรรณกรรมที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลืออยู่ ถูกเขียนขึ้นในรูปแบบสุเมเรียนและบอกเล่าเรื่องราวของ Gilgamesh ราชากึ่งเทพแห่งเมือง Uruk โบราณ
• The Book of the Dead บันทึกคาถาอียิปต์โบราณที่ออกแบบมาเพื่อนำทางฟาโรห์ในชีวิตหลังความตาย คาถานี้ถูกเขียนไว้บนกำแพงสุสาน
• The Analects of Confucius เป็นการรวบรวมคำสอนของปราชญ์ชาวจีนขงจื๊อ รวบรวมโดยลูกศิษย์ของเขา และหลักการของลัทธิขงจื๊อเป็นส่วนสำคัญของชีวิตชาวจีนในปัจจุบัน
• อีเลียดและโอดิสซีย์ กลายมาเป็นรากฐานของวรรณกรรมตะวันตก เป็นบทกวีมหากาพย์ที่เขียนโดยกวีชาวกรีกชื่อโฮเมอร์ และบอกเล่าเรื่องราวของสงครามเมืองทรอย และการเดินทางกลับบ้านของวีรบุรุษโอดิสสิอุ๊ส
• Oedipus Rex เขียนโดยนักเขียนบทละครชาวกรีก Sophocles เป็นหนึ่งในบทละครที่ยอดเยี่ยมเรื่องแรกในวรรณคดีตะวันตก เป็นโศกนาฏกรรมเกี่ยวกับการล่มสลายของ Oedipus ราชาแห่งธีบส์
• มหาภารตะและรามเกียรติ์ ซึ่งเป็น 2 ผลงานที่ยิ่งใหญ่จากอินเดียโบราณ เป็นนิทานมหากาพย์ที่มีปรัชญาและคำสอนของศาสนาฮินดูเป็นส่วนใหญ่

วรรณคดีหลังคลาสสิกและประวัติศาสตร์

ช่วงเวลานี้กินเวลาประมาณตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 5 ถึงศตวรรษที่ 15 ผลงานบางชิ้นยังคงได้รับความสนใจในการอ่าน เพื่อความบันเทิงในปัจจุบัน และผลงานที่ได้รับความนิยมมาก ๆ มักปรากฏขึ้นในช่วงเวลานี้ ในขณะที่งานวรรณกรรมสำคัญเขียนขึ้นในโลกตะวันตกในเวลานี้ ทางด้านเอเชียก็ผลิตงานสำคัญออกมามากมายเช่นกัน

เรื่องราวที่นำเสนอในโลกของวรรณกรรม ไม่ได้เป็นเรื่องราวที่นำเสนอเพียงผิว ๆ แต่บางเรื่องเจาะลึกไปถึงยุคประวัติศาสตร์โบราณ บางเรื่องเจาะลึกในเรื่องควงความเชื่อในสมัยโบราณ บางเรื่องได้บันทึกเรื่องราวที่เกิดขึ้นจริงเอาไว้ในรูปแบบของวรรณกรรม และอาจจะมีการแต่งเติมเรื่องราวที่น่าสนใจเพิ่มเติมเข้าไปอีกด้วย ดังนั้นแล้ววรรณกรรมจึงเป็นการนำเสนอเนื้อหาที่มีคุณค่า และคู่ควรแก่การรักษาไว้อย่างสืบเนื่องต่อไป